در پی ابلاغ سیاستهای کلی اصل ۴۴ از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال ۱۳۸۵، همه دستگاهها مکلف شدند در صورت امکان امور تحت تصدی خود را به بخش خصوصی محول کنند.
نمود عینی استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و توسعه فناوری در ارائه خدمات به مردم در دستگاه قضائی در قالب ایجاد «دفاتر خدمات الکترونیک قضائی» تحقق پیدا کرد.
با تصویب آیین دادرسی الکترونیک در مجلس شورای اسلامی و تائید آن در شورای نگهبان، موارد مختلفی در حوزه اقدامات الکترونیک قضائی مصوب شد و به استناد تبصره ۲ ماده ۶۵۵ آن قانون، دفاتر خدمات الکترونیک قضائی و کانون آنها ایجاد شدند و اکنون بیش از ۱۲۰۰ دفتر خدمات الکترونیک قضائی در اقصی نقاط کشور دسترسی مردم به خدمات قضائی را تسهیل کردهاند.
در سند تحول و تعالی قضائی نیز به تدوین و استقرار «برنامه توسعه و ارتقای نظام فناوری قوه قضائیه» تاکید شده و آنگونه که رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه بر تحول و هوشمندسازی تاکید دارد، معتقد است ۶۰ درصد از سند تحول قضائی، بر مبنای فناوری است.
محمد کاظمی فرد ایجاد دفاتر خدمات الکترونیک قضائی را یکی از مهمترین اقدامات قوه قضائیه برای مشارکت بخش خصوصی میداند و در همین ارتباط پیش از این گفته است: بر اساس نقشه راهی که تدوین شده، پیگیر هستیم تا بتوانیم مشکلات را رفع کنیم و از ظرفیت ایجاد شده در سامانهها حداکثر استفاده را داشته باشیم.
در همین راستا، کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی از چندی قبل، سلسله گفتوگوهایی را به منظور بهرهمندی از آراء و نظرات نمایندگان دفاتر خدمات الکترونیک قضائی در استانها با آنها آغاز کرده تا ضمن شناسایی چالشها و مشکلات دفاتر، راهکارهای رفع این چالشها نیز بررسی شود.
حمید نامآوران/نماینده دفاتر خدمات الکترونیک قضائی آذربایجان شرقی است؛ وی معتقد است، این دفاتر علیرغم ظرفیتهای بسیار اما اکنون با مشکلات زیرساختی، فنی و صنفی مواجه هستند و ضرورت دارد تا تعرفههای دفاتر با توجه به تورم و نرخ افزایش هزینهها بهروزرسانی شود.
مشروح گفت و گو با نامآوران را در ادامه میخوانید:
سؤال: دفاتر خدمات الکترونیک قضائی با چه مشکلاتی روبرو هستند ؟
نامآوران: دفاتر خدمات الکترونیک قضائی بهعنوان یکی از خدمات ارزنده قوه قضائیه، بازوی توانمند برای ارتقای خدمات قضائی و هوشمندسازی دستگاه قضا با شعار «از مردم برای مردم» است که موجب افزایش رضایتمندی بیش از ۷۰ درصد از مراجعان دستگاه قضائی شده است؛ همچنین زمینه اشتغال بیش از ۶ هزار تحصیل کرده را فراهم آورده است و این دفاتر دارای ظرفیتهای بسیاری است که با مشارکت و سرمایهگذاری بخش خصوصی جوان با هزاران میلیارد تومان سرمایه تشکیل شده است؛ البته این دفاتر با وجود مزایای بسیار با چند مشکل نیز مواجه است.
مهمترین مشکلات دفاتر خدمات الکترونیک قضائی، مشکلات فنی – زیر ساختی و مشکلات صنفی است. مشکلات فنی یکی از بزرگترین موانعی است که دفاتر را با چالش روبرو کرده است؛ قطعی پی در پی سیستم، اختلال در سرورها، مشکلات نرمافزاری، کاهش سرعت در انتقال دادهها و اشکال در اتصال به سرور موجب فوت وقت کاربران دفاتر و تعلل خدماترسانی میشود و در نهایت نارضایتی مراجعان را سبب خواهد شد.
از دیگر مشکلات صنفی، عدم ساماندهی بیمه و امنیت شغلی است؛ به نحوی که مدیر دفتر دارای بیمه پایه نیست. همچنین ناهمخوانی درآمد دفاتر با هزینههای جاری از جمله پرداخت حقوق و مزایا و پاداش کارمندان، هزینههای جاری از جمله کاغذ و استهلاک دستگاهها و نیز اجاره محل دفتر از دیگر مشکلات صنفی دفاتر خدمات الکترونیک قضائی است.
سؤال: باتوجه به تعداد مراجعان، آیا بین هزینهها و درآمدهای دفاتر تناسبی وجود دارد؟ به عبارت دیگر، آیا تعرفهها با تورم همخوانی دارد؟
نامآوران: با عنایت به تعداد مراجعان که مستلزم افزایش کاربران دفاتر برای خدماترسانی بهتر و جلب رضایت عمومی است، چندان تأثیری در درآمد دفاتر ندارد و تعدد مراجعان با درآمد دفتر تناسب عادلانهی درآمدی ایجاد نمیکند بلکه افزایش تعرفهها با در نظر گرفتن نوع خدمت و با لحاظ تورم و ایجاد صلاحیتهای مضاعف موجبات تعادل درآمد دفاتر را فراهم میکند؛ علاوه بر این، برای جلوگیری از ناعادلانه شدن تعرفهها، باید تعرفههای دفاتر با توجه به تورم و نرخ افزایش هزینهها اعم از هزینههای اجاره مکان، تجهیزات حقوق و مزایای کارکنان، استهلاک لوازم و دستگاههای مورد استفاده با لحاظ وضعیت مراجعان و رضایتمندی آنها بهروزرسانی شود.
سؤال: دفاتر خدمات الکترونیک قضائی برای کمک به مراجعانی که اطلاعات کافی حقوقی برای ثبت و پیگیری درخواستهای خود ندارند چه خدماتی در نظر گرفتهاند؟
نامآوران: دفاتر خدمات الکترونیک قضائی به عنوان مرجع تخصصی در خدمترسانی حقوقی به مراجعان با مشاوره و کارشناسی برای راهنمایی و ارشاد تخصصی آنها و در جهت جلوگیری از تولید پروندههای کاذب و اطاله دادرسی کمک شایانی کرده است.
سؤال: نقش فناوری در شکلگیری دفاتر را چگونه ارزیابی میکنید؟ وضعیت سامانه چطور است؟
نامآوران: فناوری در دفاتر خدمات الکترونیک قضائی میتواند نقش مهمی در بهبود عملکرد و ارتقای کیفیت خدمات ارائه شده توسط دفاتر داشته باشد.
طبق اظهارات دکتر محمد کاظمی فرد/رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه مبنی بر تبادل الکترونیکی میلیونها اطلاعات میان دستگاه قضائی و سایر نهادها و سازمانها، باید با تقویت زیرساختها و بسترهای مناسب سرعتدهی به امور مردم را فراهم کرد که این امر با تقویت سامانههای سیستم عملیاتی و سرورها امکان پذیر است اما واقعیت این است که اکنون سامانه از کیفیت لازم برخوردار نیست و وضعیت کنونی سامانه با شرایط آرمانی در شأن مردم شریف ایران اسلامی و دفاتر فاصله دارد.
سؤال: امکان ملاقات تصویری و مجازی خانوادههای زندانیان در دفاتر تا چه حد برقرار شده است؟
نامآوران: با وجود اینکه دفاتر ظرفیت و آمادگی کامل برای این خدمت مهم را دارا هستند اما متأسفانه زیرساخت و آموزش لازم هم برای دفاتر و هم برای مجریان طرح یعنی سازمان زندانها به صورت کامل تعریف و نهادینه نشده است؛ در صورتی که تکمیل این طرح میتواند موجب کاهش آلام خانوادههای زندانیان و افراد زندانی شود و خانوادههای زندانی نیز باید آگاهی کافی از وجود چنین سیستمی برای ارتباط با عزیزان خود در داخل زندان داشته باشند.
سؤال: کانون چگونه میتواند به مدیران دفاتر برای رفع مشکلات کمک کند؟
نامآوران: کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی در رأس امور خانواده بزرگ دفاتر خدمات الکترونیک قضائی با اشرافیت و شناختی که از مشکلات صنفی و اداری خدماتی دفاتر دارد، میتواند نقش موثر را در جهت رفع آنها ایفا کند.
از لحاظ مشکلات اداری – خدماتی؛ کانون با پیگیری مستمر و اعلان مشکلات به مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه از لحاظ قطعی سیستم و مشکلات سرور در جهت رفع مشکلات اقدام کند؛ همچنین با ایجاد صلاحیتهای جدید برای دفاتر و ارتباط دفاتر قضائی با سایر نهادهای زیرمجموعه قوه قضائیه، یک نهاد قدرتمند و مورد حمایت دستگاه قضائی برای ارتقای رضایت عامه مردم را در سطح حاکمیت و ملت نهادینه کند؛ همچنین با پیگیری بهموقع و تصویب تعرفههای جدید برای دفاتر، متناسب با هزینهها و تورم، راهگشای مشکلات مالی دفاتر باشد.
از نظر رفع مشکلات صنفی نیز کانون میتواند با فراهم کردن بیمه برای مدیرانی که از بیمه پایه برخوردار نیستند و ارائه سیستمهای حمایتی از جمله تسهیلات خرید محل دفتر یا تجهیزات دفتری و نیز تأمین مایحتاج روزمره دفاتر از جمله کاغذ و …، یاریگر مؤثر برای دفاتر باشد و موجب امنیت شغلی و امید مدیران به آینده شغلی را فراهم آورد.
پیشنهاد میشود کانون برای معرفی بهتر و شناساندن خدمات ارائه شده در دفاتر خدمات الکترونیک قضائی و ارشاد مردم برای دریافت خدمات قضائی بهتر و تخصصی از دفاتر خدمات الکترونیک قضائی از رسانههای صوتی و بصریِ بیشتری استفاده کند.
شایان ذکر است، خانواده بزرگ کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی با شعار «دفاتر خدمات الکترونیک قضائی، از مردم برای مردم» در قالب بیش از ۱۲۰۰ دفتر با نیروهای متعهد و متخصص در سراسر کشور، در تحقق «قوه قضائیه هوشمند در تراز انقلاب اسلامی» در همکاری با مرکز آمار و فناوری اطلاعات دستگاه قضائی، همواره مشغولِ خدمترسانی به عموم مردم شریف ایران اسلامی است.