هزینه کاغذ، نبود رویه واحد در دادگستریها، امنیت شغلی و مسئولیت مطلق مدیران دفاتر، از جمله مشکلات مدیران دفاتر محسوب میشود.
به گزارش روابط عمومی کانون، ۲۰ دفتر خدمات الکترونیک قضائی در استان همدان در حالی به مردم خدمترسانی میکنند که مدیران آنها با مشکلات مختلفی دست و پنجه نرم میکنند؛ الکترونیکی شدن خدمات قضائی، علاوه بر اینکه مراجعات مردم به واحدهای قضائی را کاهش میداد، دسترسی به خدمات قضائی را هم آسان میکرد؛ بنابراین لازم بود نهادی با عنوان «دفاتر خدمات الکترونیک قضائی» پایهگذاری شود که این سیاست را اجرایی کند.
اما با شکلگیری این نهاد جدید، طبعا آنها هم درگیر مشکلاتی شدند که پیش از این وجود نداشت. دفاتر که در واقع بازوی قوه قضائیه محسوب میشوند، جزئی از بخش خصوصی هستند که هم با مردم در ارتباط هستند و هم در تعامل با بخش حاکمیتی به شکلی هماهنگ عمل میکنند. دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان همدان هم از این قاعده مستثنا نیستند. محمدرضا دهبانی، نماینده مدیران دفاتر استان همدان در گفتوگو با روابط عمومی کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی، به مشکلات اقتصادی و فرایندهای اداری اشاره و درخواست میکند که حاکمیت در معنای عام و قوه قضائیه به طور خاص به کمک آنها آمده تا بتوانند بر مشکلات چیره شوند و به این ترتیب فاصله رسیدن به توسعه قضائی کوتاهتر شود.
دهبانی همچنین مدیر نخستین دفتر خدمات الکترونیک قضائی شهر همدان است که در بلوار شهید مدنی این شهر با همراهی ۵ تن از همکارانش به مردم خدمات قضائی را ارائه میکنند. همچنین این دفتر عهدهدار انجام امور قضائی زندانیان شهر همدان است و ۲ روز در هفته با استقرار کاربر در زندان مرکزی همدان به انجام امور قضائی زندانیان شهر مشغول است.
گفتگوی مفصل روابط عمومی کانون با ایشان را با هم می خوانیم:
کمک حاکمیت به دفاتر
نماینده مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان همدان با اشاره به اینکه عمر این دفاتر به بیش از یک دهه می رسد، میگوید: «پیش از این، تراکم جمعیت در واحدهای قضائی باعث مشکلات مختلفی برای قوه قضائیه می شد.»
محمدرضا دهبانی اما معتقد است اکنون بدون اینکه هزینهای به دولت و دستگاه قضائی تحمیل شود، مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی که عموماً از نخبگان حقوق و دادرسی هستند تمام سرمایههای معنوی و تجربههای خود را در کف اخلاص نهاده و بار سنگینی را از دوش دستگاه قضائی برداشتند.»
به گفته او مدیران اکنون انتظار دارند حاکمیت در معنای عام و قوه قضائیه به طور خاص به کمک آنها آمده تا بتوانند بر مشکلات چیره شوند و فاصله رسیدن به توسعه قضائی را کوتاهتر کنند.
مسئلهای به نام کاغذ
نماینده مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان همدان به مشکلات مختلف دفاتر مشکلات اشاره میکند که باید رفع شوند تا دفاتر بتوانند بهتر و مفیدتر کار کنند.
دهبانی به عنوان مدیر یکی از دفاتر شهر همدان میگوید: «ما اگر مدعی اجرای دادرسی الکترونیکی هستیم که دفاتر خدمات الکترونیک قضائی یکی از اجزای این موضوع است، باید به الزامات آن هم پایبند باشیم.»
به گفته او، یکی از مهمترین این الزامات غیرقابل لمس و غیرمادی بودن فرایند دادرسی است. بدین معنی که برخلاف شیوه سنتی و با توجه به الکترونیکی شدن فرایندها و با توجه به ثبت درخواست حقوقی و دلایل و مدارک در سیستم رایانهای، پیگیری پرونده از طریق رایانه و ابلاغ الکترونیکی، نباید در دادرسی الکترونیکی حتی از یک برگ کاغذ هم استفاده کرد.
نماینده مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان همدان معتقد است که در شرایط فعلی نه تنها مصرف کاغذ نسبت به شیوه سنتی کم نشده، بلکه چندین برابر شده و بخشی از آن در دفاتر، بخشی در دست ارباب رجوع، بخشی در دادگاه و بخشی هم ضایع میشود.
دهبانی میگوید: «با توجه به مشکلاتی که کشور در زمینه تولید و واردات کاغذ دارد و هزینه گزافی که تهیه کاغذ و خرید و نگهداری چاپگر و نیز بایگانی کردن اوراق برای دفاتر دارد، اقتضا میکند هرچه سریعتر مدیران «مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه» و «کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی» نسبت به حذف الزام استفاده از کاغذ در دفاتر خدمات قضائی یا به حداقل رساندن استفاده از آن اقدام کنند.»
این مدیر دفتر خدمات الکترونیک قضائی با این حال، یادآوری میکند که امسال در ۲ نوبت تعدادی کاغذ برای دفاتر تهیه شده و این اقدام علیرغم اینکه ارزشمند و بیسابقه است، اما علاج مشکل نیست؛ بلکه راهکار، حذف یا به حداقل رساندن استفاده از کاغذ در دفاتر و محاکم است.
عدم وجود رویه واحد در دادگستری ها
نماینده مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان همدان موضوع بعدی را سلیقهای عمل کردن دادگستریها میداند.
دهبانی در توضیح این موضوع میگوید: «در خصوص یک موضوع واحد از دادگستریهای مختلف شیوههای متفاوتی به کار گرفته میشود؛ مثلاً یک دادگستری درخواستی را اصلاً نمیپذیرد و دادگاهی دیگر مدارکی را اجباری میداند و دادگستری دیگر در خصوص تعیین مرجع صالح روش خاصی دارد.»
او مجموع این موارد را مسبب مشکل، هم برای دفاتر خدمات الکترونیک قضائی و هم برای مردم میداند که نهایتاً باعث نارضایتی مردم از عملکرد دفاتر میشود.
دهبانی با این حال پیشنهاد میکند که اگر در «کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی» یا «مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه»، گروهی متشکل از افراد دانشمند و با تجربه تشکیل شود و تلاش کنند رویههای مختلف را یکسان کنند، این مشکل به راحتی رفع میشود.
مسئولیت مطلق مدیر
این مدیر دفتر خدمات الکترونیک قضائی که در شهر همدان روزانه به طور میانگین به ۱۵۰ ارباب رجوع خدمترسانی میکند، میگوید: «آییننامه دفاتر برخلاف اصل شخصی بودن مجازاتها، مدیر دفتر را مسئول مطلق همه اقدامات کاربران و اعضای دفاتر میداند؛ به نحوی که کاربران هیچ مسئولیتی در قبال اقدامات خود در دفتر ندارند و به طور مطلق مدیر دفتر، مسئول اقدامات کاربران هم در نظر گرفته شده است.»
دهبانی معتقد است «این امر نه تنها با عدالت سازگار نیست، بلکه باعث بی مبالاتی کاربران دفاتر میشود».
تصویب بهموقع تعرفهها
نماینده مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان همدان موضوع بعدی را مربوط به تعرفه دفاتر میداند و میگوید: «این دفاتر توسط بخش خصوصی و به هزینه آنها ایجاد شده است و لذا اقتضای ورود بخش خصوصی به یک وظیفه حاکمیتی این است که از درآمد کافی برخوردار بوده و فعالیت دفتر سود منطقی برای مدیر به همراه داشته باشد.»
دهبانی تاکید میکند که تعرفههای دفاتر خدمات الکترونیک قضائی باید بهموقع تصویب و مناسب با افزایش تورم و سود متعارف برای دفاتر ابلاغ شود؛ به گفته او، این در حالی است که فعلاً اینگونه نیست، تعرفهها به موقع تصویب و ابلاغ نمیشود، افزایش تعرفهها هیچ تناسبی با سطح هزینهها ندارد و ادامه کار برای مدیر دفتر غیراقتصادی است.
دهبانی با اشاره به اینکه دفاتر در حال حاضر نهال جوانی هستند که نیاز به حمایت و مراقبت دارند تا رشید و بالنده شوند، میگوید: «یکی از جنبههای تقویت دفاتر خدمات الکترونیک قضائی، تقویت منطقی بُعد اقتصادی دفاتر است؛ امری که فعلاً توجهی به آن نمیشود.»
حمایتهای کانون
نماینده مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان همدان، دفاتر را یکی از اجزای دادرسی الکترونیکی میداند؛ دهبانی میگوید: «دفاتر خدمات الکترونیک قضائی همواره خود را در کنار دستگاه عدالت میدانند و انتظار حمایت دارند؛ البته اخیراً حمایتهایی از دفاتر انجام گرفته که در نوع خود ارزشمند و بیسابقه است.»
به گفته او، مسئولان کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی تلاش کردند که بخشی از هزینههای دفاتر را کاهش دهند؛ از جمله اینکه در دوران کرونا بستههایی با محتوای بهداشتی به دفاتر ارسال کردند.
این مدیر دفتر شهر همدان همچنین از بیمههای تکمیلی برای کارکنان و مدیران دفاتر خبر میدهد و میگوید: «همچنین ۲ مرحله سهمیه کاغذ به صورت رایگان به دفاتر تحویل شد که باید از هیات مدیره کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی و شخص مدیرعامل محترم تشکر و قدردانی کرد.»
شایان ذکر است، کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضایی با شعار «دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، از مردم برای مردم» در قالب ۱۲۰۰ دفتر با نیروهای متعهد و متخصص در سراسر کشور، در تحقق «قوه قضاییه هوشمند در تراز انقلاب اسلامی» در همکاری با مرکز آمار و فناوری اطلاعات دستگاه قضایی، همواره مشغولِ خدمترسانی به عموم مردم است.