اکنون بیش از ۱۲۰۰ دفتر خدمات الکترونیک قضائی در اقصی نقاط کشور دسترسی مردم به خدمات قضائی را تسهیل کردهاند.
در سند تحول و تعالی قضائی نیز به تدوین و استقرار «برنامه توسعه و ارتقای نظام فناوری قوه قضائیه» تاکید شده و رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه بر تحول و هوشمندسازی تاکید دارد و معتقد است ۶۰ درصد از سند تحول قضائی بر مبنای فناوری است.
محمد کاظمی فرد ایجاد دفاتر خدمات الکترونیک قضائی را یکی از مهمترین اقدامات قوه قضائیه برای مشارکت بخش خصوصی میداند و در همین ارتباط پیش از این گفته است: بر اساس نقشه راهی که تدوین شده، پیگیر هستیم تا بتوانیم مشکلات را رفع کنیم و از ظرفیت ایجاد شده در سامانهها حداکثر استفاده را داشته باشیم.
در همین راستا، کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضایی از چندی قبل، سلسله گفتوگوهایی را به منظور بهرهمندی از آراء و نظرات نمایندگان دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در استانها با آنها آغاز کرده تا ضمن شناسایی چالشها و مشکلات دفاتر، راهکارهای رفع این چالشها نیز بررسی شود.
تاکنون نمایندگان دفاتر خدمات الکترونیک قضائی چندین استان، نظرات خود را ابراز داشتند؛ در ادامه گفت و گو با «عظیم رحیمی مقدم» مدیر دفتر و نماینده مدیران دفاتر خدمات الکترونیک قضائی استان اردبیل را میخوانید.
در حال حاضر، استان اردبیل دارای ۲۶ دفتر خدمات الکترونیک قضائی فعال است و رحیمی مقدم معتقد است که تعرفهها با درآمدها و شرایط تورمی همخوانی ندارد و از آن مهمتر موضوع خودکاربریها است که مشکلات بزرگی در آینده برای دفاتر و مردم در پی خواهد داشت.
وی همچنین قطع متعارف سیستم و سامانه را از جمله مشکلات دفاتر میداند و معتقد است افزایش تعداد دفاتر خدمات الکترونیک قضائی نیز در شرایط کنونی مصلحت نیست.
سوال: تعداد دفاتر در استان متبوع خود را چطور ارزیابی میکنید؟ آیا افزایش تعداد دفاتر را مناسب میدانید؟
رحیمی مقدم: جز در موارد استثنائی افزایش تعداد دفاتر خدمات الکترونیک قضائی را مصلحت نمیدانم؛ وقتی دفاتر موجود با مجموعه مراجعات مردمی و تقاضاهای ارائه خدمت، هماهنگی لازم را دارد چه ضرورت و چه توجیهی به افزایش تعداد دفاتر وجود دارد؟ البته متقاضیان جدید راهاندازی دفاتر هم با بررسی هزینهها و درآمدها و نگرانی از آینده با توجه به راهاندازی ایده خودکابری، از تشکیل دفتر ، منصرف میشوند و ما شاهد چندین مورد از این دست بودهایم.
سوال: دفاتر خدمات الکترونیک قضایی با چه مشکلاتی روبرو هستند؟
رحیمی مقدم: تورم و افزایش مداوم هزینهها، راهاندازی خودکاربریها و توسعه آنها (که در عمل و در نهایت نفعی برای عامه مردم ندارد اما ضرر آن نصیب دفاتر و نفع آن هم نصیب دیگران شده و خواهد بود)، قطع متعارف سیستم و سامانه که هم مراجعان و هم دفاتر را به شدت آزار میدهد، عدم هماهنگی بین فرمولها و دستورات مراجع قضایی و مرکز، (به عنوان نمونه مرکز اخذ و اسکن کپی را ممنوع اعلام کرده است اما مرجع قضایی این امر را مجاز و بلکه لازم میداند و یا اختلاف در دولتی بودن و نبودن شرکت بیمه ایران و در نتیجه اختلاف در صلاحیت بین دادگاه و شورا و بسیاری موارد دیگر)، بیمه کاربران، بایگانی فیزیکی و هزینه مضاعف مصرف کاغذ ، برگشتی های نامتعارف و سلیقه ای از جمله اهم مشکلات دفاتر خدمات الکترونیک قضائی است.
سوال: با توجه به تعداد مراجعان، آیا بین هزینهها و درآمدهای دفاتر تناسبی وجود دارد؟ به عبارتی آیا تعرفهها با تورم همخوانی دارد؟
رحیمی مقدم: نه تعرفهها با تورم، همخوانی دارد و نه درآمدها با هزینهها و البته این تورم است که میتازد و تعرفهها را جا میگذارد؛ با این حساب، افزایش مراجعات هم آنطور که باید نمیتواند این فاصله را کاهش دهد اما به هر حال، هرچه خدمات جدید، تعریف و بیشتر ارائه شود بهتر و مؤثرتر است.
سوال: برای کمک به مراجعانی که اطلاعات کافی حقوقی برای ثبت و پیگیری درخواستهای خود ندارند چه خدماتی در نظر گرفتهاید؟
رحیمی مقدم: مردم معمولا و ترجیحا آماده به دفاتر مراجعه میکنند و اگر ایراد و اشکالی به نظر رسید، مطرح و رفع میشود اما در موارد استثنائی و نیاز با مشاوره و اطلاعات لازم، درخواست و کار موردنظر ردیف و رضایت، حاصل میشود.
سوال: نقش فناوری در شکلگیری دفاتر را چگونه ارزیابی میکنید؟ وضعیت سامانه چطور است؟
رحیمی مقدم: شالوده و اساس فکر ایجاد و تشکیل دفاتر در حقیقت به موضوع فناوری و نقش آن بر میگردد. قوه قضائیه هم در این مسیر قرار گرفت و برنامه هم در اصل خوب پیش میرود اما به دو نکته باید توجه کرد؛ یکی بسترسازی و ریلگذاری مناسب و بی عیب و ایراد (که متاسفانه این قطع و وصلهای مستمر با آن همسویی ندارد) و دیگری توسعه کمی و کیفی در قالب دفاتر و حمایت و پشتیبانی همهجانبه از آن که موضوع خودکاربری هم با این هدف، همسویی ندارد که البته هم به بستر صدمه میزند و هم به دفاتر و آینده دفاتر را با چالش مواجه میکند.
سوال: امکان ملاقات تصویری و مجازی خانوادههای زندانیان با زندانیان در دفاتر تا چه حد برقرار شده است؟
رحیمی مقدم: چند مورد آزمایشی انجام شد اما بعدا با استقبال و پیگیری مواجه نگردید.
سوال: کانون چگونه میتواند به مدیران دفاتر برای رفع مشکلات کمک کند؟
رحیمی مقدم: کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی به منزله مرکز ثقل و مرکز تفکر و هماهنگی و مغز بدنه کل دفاتر کشور است و از کل مشکلات و دغدغههای بالفعل و جاری و بالقوه دفاتر آگاه است و می تواند دفاتر را در مسیر مناسب، هدایت و به تمام معنا از آنها حمایت و پشتیبانی کند.
کانون در عین حال، واسطه و پل اتصال دفاتر به مرکز است و در رابطه بین این دو، به خوبی باید ایفای نقش کند همچنین به عنوان نماینده دفاتر، بازوی مشورتی و کمک دهی به مرکز باشد و هم در پیگیری و تحقق خواستهها، موثر عمل کند؛ به عنوان نمونه مرکز میتواند مقوله قطعی سامانه را برای همیشه پایان دهد و در زمینه خودکاربریها هم اقدام مقتضی انجام دهد و در خصوص تعرفهها نیز تلاش کند تا حداقل و تا حدی با تورم حاکم همخوانی داشته باشد.
شایان ذکر است، خانواده بزرگ کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضائی با شعار «دفاتر خدمات الکترونیک قضائی، از مردم برای مردم» در قالب بیش از ۱۲۰۰ دفتر با نیروهای متعهد و متخصص در سراسر کشور، در تحقق «قوه قضائیه هوشمند در تراز انقلاب اسلامی» در همکاری با مرکز آمار و فناوری اطلاعات دستگاه قضائی، همواره مشغولِ خدمترسانی به عموم مردم شریف ایران اسلامی است.