حسِ خوبِ مردم، زمانِ دریافتِ خدمات از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی؛ هدف اصلی است که دکتر محمد کاظمیفرد/رییس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه بر آن پایبند بوده و معتقد است، هرگونه اقدامی که در زمینه بهبود و توسعه ارائه خدمات این دفاتر صورت میگیرد با هدف به دست آوردن رضایتمندی مردم است.
این اتفاق زمانی رقم خواهد خورد که در تحقق اهداف کلان سند تحول و تعالی دستگاه قضایی نقش دفاتر را پررنگ و ویژه دیده و در خصوص خودکاربری و ارائه خدمات غیرحضوری و همچنین استفاده از هوش مصنوعی، هر چه سریعتر اقدامات لازم انجام گیرد.
از آنجایی که نگاه قوه قضاییه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به این شکل است که این دفاتر، درگاه ورودی تمام پروندههای قضایی باشد؛ دستگاه قضایی در آییننامهها و دستورالعملهای مختلف درصدد است تا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی را به عنوان محور کار بشناسد و به آحاد جامعه معرفی کند.
ضمن آنکه تعاملات سازمانی در قوه قضائیه، فرایند مهمی است که دکتر کاظمیفرد به آن تاکید دارد؛ به گفتهی او دستگاه قضایی که تاکنون دریافت کننده دادهها بوده، هماکنون به دستگاهی تبدیل شده که دادههایش را به نهادهای مختلف کشور ارائه میدهد و به ازای آن، دادههایی را نیز دریافت میکند؛ به صورتی که هم اکنون این تعاملها، فیمابین بانک مرکزی، فراجا و شرکتهای دانش بنیان در حال انجام است و قرار است به زودی بر تعداد سازمانها و بر میزان فعالیتهای آنها افزوده شود.
آنچه در ادامه خواهید خواند، *نخستین بخش از گفتوگوی اختصاصی روابط عمومی کانون دفاتر خدمات الکترونیک قضایی با دکتر محمد کاظمیفرد/رییس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه است که با موضوع: «سند تحول و تعالی دستگاه قضایی» و «خدمات الکترونیک قضایی»* صورت گرفته و به استحضار شما فرهیختگانِ گرانقدر میرسد:
*آقای دکتر کاظمی فرد در ابتدا نقش دفاتر خدمات الکترونیک قضایی را در تحقق اهداف کلان سند تحول و تعالی دستگاه قضایی کشور چگونه ارزیابی میکنید و با چه روندی میتوان به اهدافی که در این سند آمده است دست پیدا کرد؟*
محور اصلی توسعهی سند تحول و تعالی دستگاه قضایی، فناوری اطلاعات است. حدود ۴۰ درصد تکالیف نیز فناوریمحور است که مجریِ اغلب آن برنامهها، مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه خواهد بود؛ در موارد دیگر نیز این مرکز به عنوان همکار/مجری حضور خواهد داشت؛ اما مسأله اصلی، فناوریهای نوین است.
یکی از بخشهای فناوریهای نوین نیز فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی و فناوریهای دیگر است که میتواند به دستگاه قضایی کمک کند. چون یکی از سیاستهای کلی تدوین برنامه هفتم توسعه نیز همین موضوع است که قوه قضاییه از فناوری استفاده کند؛ به طوری که در حکم انتصاب حجه الاسلام والمسلمین محسنی اژهای/ریاست محترم قوه قضائیه از سوی مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) تاکید شده تا از فناوریهای نوین در ارائه خدمات قضایی استفاده شود.
در همین راستا نیز دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در زمینه توزیع جغرافیایی، نقش مهمی ایفا کرده است؛ یک زمانی قوه قضاییه به مجتمعهای قضایی محدود میشد. از این رو مردم باید در ساعات اداری به این مجتمعها مراجعه میکردند و این ازدحام، شلوغی و عدم رضایت مردم را به همراه داشت. شکلگیریِ دفاتر خدمات الکترونیک این امکان را فراهم کرده است تا بدون آنکه نیاز به حضور در مجتمعهای قضایی باشد فرد به نزدیکترین دفتر مراجعه کرده و نیاز خود را مرتفع سازد؛ هر چند همچنان خدمات در ساعت اداری ارئه میشود اما ممکن است بیش از ساعت اداری نیز خدماتی ارائه گردد؛ دلیل این ویژگی نیز به خاصیت الکترونیک بودن و نه به دلیل دفتر بودن برمیگردد.
کلمه الکترونیک نیز در سند تحول و تعالی قضایی اشاره شده است؛ لذا هر آنچه در این زمینه تولید شود، قطعا یکی از مصرفکنندههای آن دفاتر هستند و مردم نیز از طریق دفاتر به آن خدمت دسترسی پیدا خواهند کرد؛ چراکه این ویژگی الکترونیکی بودن است. دفاتر نیز برای آنکه بتوانند نوع خدماتی که به مردم ارائه میدهند را به تدریج تغییر دهند در سند تحول و تعالی قضایی نقش خواهند داشت. چون ذات الکترونیک، تحول است.
هر دو، سه و چهار سال، نوع روش و نه شکل خدمات الکترونیک تغییر پیدا میکند؛ به عنوان مثال برای تاکسی گرفتن در گذشته، روشهای دیگری وجود داشت؛ اما در حال حاضر میبینید روشها تغییر کرده است. از این رو لازم است تا روشهای جدید در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پیادهسازی شود که یکی از این روشها خدمات به زندانهاست؛ در سند تحول و تعالی قوه قضائیه نیز آمده است که دفاتر، خدماتشان را به زندانها توسعه دهند؛ کَما اینکه تا به امروز نیز این اتفاق افتاده است.
*درخصوصِ بهینهسازیِ ارائهی خدمات در دفاتر، ابتدا چه اقداماتی لازم است که صورت پذیرد تا نتیجهای قابل قبول هم از سوی دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و هم از سوی مراجعهکنندگان داشته باشد؟*
لازم است تا مرحلهی الکترونیک شدن دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شروع به تغییر و تحول کند. این تغییر و تحول نیز با کمک کانون خدمات الکترونیک قضایی محقق خواهد شد. این تغییرات باید از تغییرات ساده شروع شود.
به عنوان مثال یکی از مهمترین اعتراضهایی که از سوی مردم در خصوص دفاتر وجود دارد، شلوغ بودن آنهاست. یکی از دلایل این شلوغی نیز به این نکته بر میگردد که تا مدتها، مجوز دفاتر متوقف شده بود. در حال حاضر شرایط بهتری در این زمینه وجود دارد؛ اما فرآیند ایجاد دفاتر فیزیکی همچنان کند است. با این وجود ارزیابیها نشان میدهد تمام دفاتر شلوغ نیستند.
لذا در همین زمینه با یکی از مجموعههای دانشبنیان صحبت شده و آنها ایدهای دادهاند تا از طریق آن بتوان صف فیزیکی داخل دفاتر را به صف الکترونیک تبدیل کرد. در حال حاضر در بسیاری از دفاتر، نوبتدهی کاغذی مرسوم است. از این رو کسی که خارج از دفتر است نمی داند چه تعداد مراجعهکننده در داخل دفتر حضور دارد. افراد معمولا دفاتری را انتخاب میکنند که از نظر دسترسی برایشان سادهتر باشد اما این سامانه نخستین ویژگیاش این است که فردی بخواهد نوبت بگیرد در هر روزی و در هر ساعتی از شبانهروز میتواند این کار را بکند و این سامانه به او خلوتترین دفتر را معرفی خواهد کرد؛ بهطوریکه فهرست تمامی دفاتر بر اساس خلوتترین تا شلوغترین را میتواند ملاحظه کند.
این سامانه در سکوهای پرکاربردی مانند آپ قرار داده شده و متقاضیان میتوانند از همانجا نوبتشان را اخذ کنند. بعد از اخذ نوبت نیز، نیاز به مراجعه نیست. چون میدانند چند نفر در مقابل آنها وجود دارد. سامانه زمانی که ۳ الی ۴ نفر به نوبتشان مانده تماس میگیرد یا پیامکی ارسال میکند. با این کار مدت زمان مراجعه و انتظار به دفاتر به حداقل زمان میرسد.
این موضوع قطعا رضایتمندی را به همراه خواهد داشت. جدای از این موضوع، ارزش ریالیِ دستگاههای نوبتدهی که در دفاتر وجود دارد حدود ۵۰ الی ۶۰ میلیون میباشد و با این سبک نوبتدهی الکترونیک، عملا این دستگاه نیز حذف میشود و به نفع دفاتری است که تازه میخواهند کار خود را آغاز کنند؛ مردم نیز از این طریق به راحتی فهرست دفاتر خلوت را در اختیار خواهند داشت و میتوانند دفتر مورد نظرشان را انتخاب و به آن مراجعه کنند.
با این کار ازدحام توزیع خواهد شد و در معرفی دفاتر تازه کار نیز اثر میگذارد و حس خوبی برای هر دو طرف ایجاد خواهد کرد. بدیهی است که اگر با همین روشهای ساده به مرور پیش برویم، دفاتر خدمات الکترونیک قضایی از حالت سنتی خارج شده و به سمت الکترونیک و پیشرفتهشدن هر چه بیشتر خواهند رفت.
کار دیگری که قرار است به زودی در دفاتر پیادهسازی شود، ایجاد کیوسکهایی (غُرفههایی) است که در آن برخی از خدمات ارائه میشود تا مراجعه کننده پیش از مراجعه به میز خدمت مورد نظر، بتواند خدمات مورد نیاز خود را با سرعت عمل بالاتری دریافت کند؛ این موضوع قطعا در ارائه خدمات تأثیر خواهد گذاشت و باعث کاهش ازدحام میشود و ارائه خدمات به افراد بیشتر ممکن خواهد بود/پایان بخش اول